Calvin’in Yaz\u0131s\u0131, Hristiyan Dininin \u0130lkeleri 1.16.9’dan al\u0131nt\u0131lanm\u0131\u015f ve taraf\u0131mca terc\u00fcme edilmi\u015ftir.<\/p>\n
“Bu \u00f6\u011fretiyi k\u00f6t\u00fclemek isteyenler, ona Stoac\u0131lar\u0131n kader dogmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyerek iftira atarlar. Bu su\u00e7lama bir zamanlar Augustinus’a da y\u00f6neltilmi\u015fti.[1]<\/a> Biz kelimeler \u00fczerinde tart\u0131\u015fmaya girmek istemesek de “kader” kelimesini kabul etmiyoruz; hem Pavlus\u2019un, (1Ti. 6:20) uyar\u0131s\u0131na g\u00f6re, ka\u00e7\u0131nmam\u0131z gereken kutsal olmayan yeniliklerden biri oldu\u011fu i\u00e7in hem de insanlar bu kelimenin getirdi\u011fi olumsuz anlam\u0131 kullanarak Tanr\u0131\u2019n\u0131n ger\u00e7e\u011fini bast\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 i\u00e7in buna dikkat etmeliyiz. Asl\u0131nda, bu dogmayla haks\u0131z ve k\u00f6t\u00fc niyetli bir \u015fekilde su\u00e7lan\u0131yoruz. Biz Stoac\u0131lar gibi, do\u011fada yer alan s\u00fcrekli ba\u011flant\u0131 ve birbirine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 nedenler zincirinden bir zorunluluk t\u00fcretmiyoruz; ancak Tanr\u0131\u2019n\u0131n t\u00fcm \u015feylerin y\u00f6neticisi ve idarecisi oldu\u011funu, bilgeli\u011fine g\u00f6re sonsuzluktan itibaren ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 belirledi\u011fini ve \u015fimdi kudretiyle bu karar\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyoruz. Bundan, yaln\u0131zca g\u00f6ky\u00fcz\u00fc ve yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn, cans\u0131z varl\u0131klar\u0131n de\u011fil, ayn\u0131 zamanda insanlar\u0131n planlar\u0131n\u0131n ve niyetlerinin de Tanr\u0131\u2019n\u0131n takdiriyle y\u00f6nlendirildi\u011fini ve bu takdir do\u011frultusunda belirlenmi\u015f hedeflerine do\u011fru g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcklerini ilan ediyoruz.<\/p>\n “Peki ne olacak?” diye soracaks\u0131n\u0131z. “Hi\u00e7bir \u015fey tesad\u00fcfen mi oluyor, hi\u00e7bir \u015fey \u015fans eseri mi ger\u00e7ekle\u015fiyor?” Cevap veriyorum: B\u00fcy\u00fck Basil hakl\u0131 olarak, “\u015fans” ve “tesad\u00fcf” terimlerinin pagan terimler oldu\u011funu ve dindar insanlar\u0131n zihinlerini bu anlamlarla me\u015fgul etmemesi gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir.[2]<\/a> \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fer her ba\u015far\u0131 Tanr\u0131’n\u0131n bir l\u00fctfu, her felaket ve s\u0131k\u0131nt\u0131 da onun laneti ise, insan i\u015flerinde \u015fans veya tesad\u00fcfe yer kalmamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Augustinus\u2019un \u015fu s\u00f6z\u00fc de bizi etkilemelidir: “Akademisyenlere Kar\u015f\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131m kitaplar\u0131mda \u015fans\u0131 bu kadar s\u0131k \u200b\u200b\u200b\u200bbahsetmi\u015f olmamdan \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyuyorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu isimle herhangi bir tanr\u0131\u00e7an\u0131n kastedilmedi\u011fini, sadece iyi ya da k\u00f6t\u00fc d\u0131\u015f sonu\u00e7lar\u0131n tesad\u00fcfi bir sonucu oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftim.[3]<\/a> Fortuna\u2019dan da forte, forsan, forsitan, fortasse, fortuito (olabilir, belki, belki, tesad\u00fcfen) gibi kelimeler t\u00fcremi\u015ftir; ki bunlar tamamen Tanr\u0131’n\u0131n takdirine atfedilmelidir. Bunu s\u00f6ylemeden ge\u00e7mek istemiyorum, belki de ‘\u015fans’ olarak adland\u0131r\u0131lan \u015fey de gizli bir d\u00fczene tabidir ve ‘tesad\u00fcfi bir olay’ olarak adland\u0131r\u0131lan yaln\u0131zca sebebi ve nedeni gizli oland\u0131r. Ger\u00e7ekten de bunu s\u00f6yledim; ancak burada ‘\u015fans’ terimini kullanm\u0131\u015f olmaktan pi\u015fmanl\u0131k duyuyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc insanlar\u0131n k\u00f6t\u00fc bir al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 var, Tanr\u0131’n\u0131n istedi\u011fi yerde ‘\u015fans’\u0131n istedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar. Sonu\u00e7 olarak, Augustinus, e\u011fer bir \u015fey \u015fansa b\u0131rak\u0131l\u0131rsa d\u00fcnyan\u0131n ama\u00e7s\u0131zca savrulaca\u011f\u0131n\u0131 genel olarak \u00f6\u011fretmektedir. Her ne kadar ba\u015fka bir yerde t\u00fcm \u015feylerin k\u0131smen insan\u0131n \u00f6zg\u00fcr iradesi, k\u0131smen de Tanr\u0131’n\u0131n takdiri taraf\u0131ndan y\u00f6netildi\u011fini s\u00f6ylese de k\u0131sa bir s\u00fcre sonra insanlar\u0131n Tanr\u0131’n\u0131n takdiri alt\u0131nda oldu\u011funu ve O’nun taraf\u0131ndan y\u00f6netildi\u011fini yeterince a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6stermekte ve Tanr\u0131’n\u0131n herhangi bir \u015feyi takdir etmedi\u011fi takdirde hi\u00e7bir \u015feyin ger\u00e7ekle\u015femeyece\u011fi ilkesiyle hareket ederek insanlar\u0131n iradesine ba\u011fl\u0131 olan rastlant\u0131y\u0131 da d\u0131\u015flamaktad\u0131r. Biraz sonra bunu daha net bir \u015fekilde yaparak, Tanr\u0131\u2019n\u0131n iradesinin sebebini aramamam\u0131z gerekti\u011fini s\u00f6ylemektedir. Tanr\u0131’n\u0131n iradesinin en y\u00fcksek ve birincil neden oldu\u011funu, \u00e7\u00fcnk\u00fc onun emri ya da izni olmadan hi\u00e7bir \u015feyin olmayaca\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 bir pasajda s\u0131kl\u0131kla bahsetti\u011fi “izin” teriminin nas\u0131l anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi en iyi \u015fekilde g\u00f6r\u00fclecektir.[4]<\/a> Ku\u015fkusuz o, bir g\u00f6zc\u00fc kulesinde bo\u015f bo\u015f oturup bir \u015feylere izin veren, kendi iradesiyle de\u011fil de bir ba\u015fka iradeyle, tabiri caizse, m\u00fcdahale eden bir Tanr\u0131 tasvir etmiyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc aksi takdirde bu, bir sebep olarak kabul edilemezdi.” (Jean Calvin Hristiyan Dininin \u0130lkeleri 1.16.9).<\/p>\n DE\u011eERLEND\u0130RME<\/strong><\/em><\/p>\n Jean Calvin’in takdir<\/strong> ve kader<\/strong> konusundaki savunmas\u0131, derin teolojik temellere dayanarak Tanr\u0131\u2019n\u0131n mutlak egemenli\u011fini vurgulamaktad\u0131r. Calvin, Stoac\u0131lar\u0131n determinist felsefesi ile Hristiyan teolojisinin Tanr\u0131\u2019n\u0131n takdiri aras\u0131ndaki fark\u0131 keskin bir \u015fekilde ortaya koymaktad\u0131r. Stoac\u0131l\u0131k, do\u011fada ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir neden-sonu\u00e7 zincirine dayal\u0131, kat\u0131 bir zorunluluk \u00f6\u011fretisini savunurken; Calvin, Tanr\u0131’n\u0131n her \u015feyin mutlak y\u00f6neticisi oldu\u011funu, fakat bunu, Hristiyan inanc\u0131na uygun bir \u015fekilde, yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 zorlamadan, hikmetli plan\u0131na g\u00f6re y\u00f6netti\u011fini belirtmektedir.<\/p>\n Calvin’in yakla\u015f\u0131m\u0131, Augustinus’un d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. Augustinus, \u015fans kavram\u0131n\u0131 ele\u015ftirerek, “\u015fans” ve “tesad\u00fcf” gibi kavramlar\u0131n pagan inan\u00e7lar\u0131n\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131 oldu\u011funu, dolay\u0131s\u0131yla Tanr\u0131\u2019ya iman edenlerin bu kavramlardan ka\u00e7\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini savunur mesela. Calvin, bu \u00f6\u011fretide, Tanr\u0131’n\u0131n her olay\u0131n ve her sonucun ard\u0131ndaki irade oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade ederek \u015fansa veya tesad\u00fcfe yer olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Her olay, ister olumlu ister olumsuz olsun, Tanr\u0131’n\u0131n takdiriyle meydana gelir ve bu da Hristiyanlar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 nas\u0131l anlamas\u0131 gerekti\u011fini k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirir. Calvin’in savundu\u011fu \u00f6\u011freti, insan iradesini tamamen d\u0131\u015flayan bir kadercilik \u00f6\u011fretisi olarak yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmamal\u0131d\u0131r. O, Tanr\u0131\u2019n\u0131n iradesinin her \u015feyin ilk ve birincil sebebi oldu\u011funu vurgulasa da bu iradenin gizli ve anla\u015f\u0131lmaz y\u00f6nleri oldu\u011funu kabul eder. \u0130nsan\u0131n sorumlulu\u011funu ortadan kald\u0131rmayan bu g\u00f6r\u00fc\u015f, Tanr\u0131’n\u0131n hikmetine olan tam g\u00fcveni ve iman etmeyenlerin tesad\u00fcf olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015feylerin Tanr\u0131’n\u0131n gizli bir d\u00fczenine tabi oldu\u011funu \u00f6\u011fretir.<\/p>\n Calvin, Tanr\u0131’n\u0131n iradesinin sebebini aramamam\u0131z gerekti\u011fini s\u00f6ylerken, Tanr\u0131\u2019n\u0131n mutlak egemenli\u011fine olan inanc\u0131 derinle\u015ftirir. O, Tanr\u0131’y\u0131 pasif bir \u015fekilde olaylara izin veren bir varl\u0131k olarak tasvir etmez; aksine, Tanr\u0131’n\u0131n t\u00fcm evreni hikmeti ve kudretiyle y\u00f6netti\u011fini ve her \u015feyin onun plan\u0131na g\u00f6re ilerledi\u011fini savunur. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, insanlara ya\u015fad\u0131klar\u0131 her olayda Tanr\u0131\u2019n\u0131n iradesini g\u00f6rmeyi ve ona g\u00fcvenmeyi \u00f6\u011fretir.<\/p>\n Bu ba\u011flamda, Calvin’in yaz\u0131s\u0131, Hristiyan inanc\u0131n\u0131n en temel doktrinlerinden biri olan Tanr\u0131\u2019n\u0131n mutlak egemenli\u011fini koruma \u00e7abas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. O, Stoac\u0131lar\u0131n determinist felsefesinden net bir \u015fekilde ayr\u0131larak Tanr\u0131\u2019n\u0131n aktif iradesine dayal\u0131 bir anlay\u0131\u015f sunar. Hristiyanlar, Calvin\u2019in de belirtti\u011fi gibi, Tanr\u0131’n\u0131n emirleri do\u011frultusunda her \u015feyin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine inanmal\u0131 ve her durumda onun hikmetine g\u00fcvenmelidir. Bu \u00f6\u011freti, Hristiyan ilahiyat\u0131n\u0131n kader anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n Stoac\u0131 kadercilikten ne kadar farkl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermekte ve Tanr\u0131\u2019n\u0131n her zaman kontrol\u00fc elinde bulundurdu\u011fu bir d\u00fcnyaya i\u015faret etmektedir.<\/p>\n [1]<\/a> Augustinus, Against Two Letters of the Pelagians II. v. 10-vi. 12 (MPL 44. 577 ff.; trc. NPNF V. 395 f.).<\/p>\n [2]<\/a> Basil, Homilies on the Psalms, Mezm. 32:4 (MPG 29. 329 f.).<\/p>\n