\u0130sko\u00e7 Reformasyonu hem dini hem de siyasi a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck bir etkiye sahipti. Bunun yan\u0131 s\u0131ra \u0130sko\u00e7ya\u2019n\u0131n Reformasyonu desteklemesi ve kiliseyi reforme edecek \u00f6nemli ad\u0131m\u0131n\u0131n da ba\u015fl\u0131ca sebepleri vard\u0131r. Ku\u015fkusuz \u00f6ncelikli sebep, \u0130sko\u00e7ya\u2019n\u0131n Rabbin eliyle buna te\u015fvik edilmesi ve \u00f6nemli baz\u0131 kimseleri bu hususta harekete ge\u00e7irmesiydi. Tanr\u0131 nas\u0131l Almanya\u2019da Luther vas\u0131tas\u0131yla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ysa, \u0130sko\u00e7ya\u2019da da ba\u015fta Knox olmak \u00fczere bir\u00e7ok di\u011fer ilahiyat\u00e7\u0131lar vas\u0131tas\u0131yla da \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bunun yan\u0131 s\u0131ra, \u0130sko\u00e7ya\u2019daki Reformasyona sebebiyet veren baz\u0131 uluslararas\u0131 olaylar da vard\u0131. Ku\u015fkusuz Tanr\u0131, her \u015feye egemen olarak hem \u0130sko\u00e7 halk\u0131n\u0131n y\u00fcre\u011fini buna haz\u0131rlam\u0131\u015f hem de gerekli olan ko\u015fullar\u0131 kendi ilahi takdiriyle m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bahsi ge\u00e7en bu uluslararas\u0131 olaylardan birincisi, muhtemelen Roma Katolik Kilisesinin otoritesinin sars\u0131lmas\u0131yd\u0131. Luther\u2019in Almanya\u2019da ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 hareket, ard\u0131ndan Calvin\u2019in Cenevre\u2019si, Katolik yetkililerin otoritesini derinden sarst\u0131. Bu yetkililer, elbette g\u00f6revlerinden olmad\u0131lar ama halk\u0131n g\u00f6z\u00fcndeki siyasi ve dini itibarlar\u0131 neredeyse yerle bir olmu\u015ftu. Hal b\u00f6yle olunca, d\u00f6nemin ileti\u015fim \u015fartlar\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, \u0130sko\u00e7 halk\u0131nda ve \u0130ngiltere\u2019de baz\u0131 siyasi ve dini depremler ya\u015fanmaya ba\u015flad\u0131. Bu depremlerin var olmamas\u0131 i\u00e7in Roma Katolik Kilisesinin b\u00fcy\u00fck bir bask\u0131yla totaliter \u015fiddet uygulamas\u0131 gerekirdi ancak Roma\u2019n\u0131n Do\u011fudaki d\u00fc\u015fmanlarla (ba\u015fta Osmanl\u0131lar olmak \u00fczere) m\u00fccadele etmesi, Katolik Kilisesini hem yormu\u015f hem de \u00fcrk\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fc. Zaten par\u00e7alanmakla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan imparatorluk, kendi i\u00e7erisinde de par\u00e7alanmaya ba\u015flarsa b\u00fcy\u00fck bir isyan ba\u015flayacak ve kurt a\u011fac\u0131 i\u00e7inden yiyecekti. Bu sebepten dolay\u0131 Roma, Britanya\u2019daki isyanlar\u0131 bast\u0131rmamaya kararl\u0131yd\u0131. Bundan bahsederken, ku\u015fkusuz \u0130ngiltere\u2019nin Roma\u2019ya muhalif olmaya ba\u015flamas\u0131 ger\u00e7e\u011fini de ink\u00e2r etmemek gerek.<\/p>\n
\u0130kinci sebep, bir di\u011fer \u00e7at\u0131\u015fma olan Avrupa\u2019daki \u0130talyan Sava\u015flar\u0131yd\u0131. Avrupa\u2019n\u0131n jeopolitik ve askeri yap\u0131s\u0131 \u00f6ylesine kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ki \u0130sko\u00e7ya\u2019ya da dolayl\u0131 olarak etki g\u00f6stermi\u015fti. Fransa\u2019n\u0131n d\u00fc\u015fmanlara kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131rken, \u0130ngiltere\u2019nin yan\u0131 ba\u015f\u0131ndaki \u0130sko\u00e7ya\u2019n\u0131n belirli ba\u015fl\u0131 baz\u0131 sebeplerden dolay\u0131 Frans\u0131zlar\u0131 desteklemesi, \u0130sko\u00e7lar\u0131n milliyet\u00e7i duygular\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fcklemi\u015f ve bu milliyet\u00e7i duygular bir s\u00fcre sonra Katolikli\u011fin \u0130ngiltere\u2019yle ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan dolay\u0131 dini bir isyana da d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sonu\u00e7 olarak Reformasyon i\u00e7in son derece iyi bir zemin haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc sebep, Katolik Kilisesindeki yozla\u015fm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n, \u0130sko\u00e7ya\u2019da da kendisini g\u00f6stermesiydi. R\u00fc\u015fvet, \u00e7ifte standart, para ile dini g\u00f6rev satma tarz\u0131ndaki bir\u00e7ok olay kurumsal \u00e7apta Katoliklerin itibar\u0131n\u0131 zedelemi\u015fti. Yetkisi sars\u0131lm\u0131\u015f olan bir yap\u0131y\u0131, milliyet\u00e7i duygular esas\u0131ndan yan\u0131 s\u0131ra dini temelde de y\u0131kmak kesinlikle zor olmam\u0131\u015ft\u0131. Elbette bu s\u00fcrecin getirmi\u015f oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck \u00e7etinlikler vard\u0131; lakin her hal\u00fck\u00e2rda halk b\u00f6yle bir yozla\u015fm\u0131\u015fl\u0131ktan son derece rahats\u0131zd\u0131. Rahats\u0131zl\u0131k da reformasyonun k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131. Sonu\u00e7ta dindar halk ne diye yozla\u015fm\u0131\u015f bir dini makama boyun e\u011fmeye devam etsin ki?<\/p>\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc sebep taht sava\u015flar\u0131yd\u0131. Bu d\u00f6nem boyunca temel temalardan biri, monar\u015finin g\u00fcc\u00fc merkezile\u015ftirme ve asiller ile di\u011fer ba\u011f\u0131ms\u0131z olu\u015fumlar\u0131n etkisini azaltma y\u00f6n\u00fcndeki durmak bilmeyen \u00e7abalar\u0131yd\u0131. Ancak bu giri\u015fimler \u0130sko\u00e7ya’daki g\u00fc\u00e7l\u00fc gruplar\u0131n direni\u015fiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Kontrol m\u00fccadelesi, siyasi ve dini g\u00fc\u00e7lerin karma\u015f\u0131k bir etkile\u015fimine zemin haz\u0131rlad\u0131. \u0130sko\u00e7 monar\u015fisi Kilise \u00fczerindeki yetkilerini art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, kilit dini mevkilere yap\u0131lan atamalar\u0131 kontrol etme ve Kilise’nin politikalar\u0131n\u0131 ve \u00f6\u011fretilerini etkileme giri\u015fimlerinde bulunmu\u015ftur. Bu giri\u015fim, Kilise i\u00e7inde bunu ruhan\u00ee meselelere m\u00fcdahale olarak alg\u0131layanlar\u0131n muhalefetine yol a\u00e7t\u0131. H\u00fck\u00fcmdarl\u0131k h\u0131rslar\u0131 ile Kilise’nin otonomisi aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fma Reform \u00f6ncesi d\u00f6nemin belirleyici bir y\u00f6n\u00fc haline geldi. Be\u015finci James ve Mary’nin politikalar\u0131 \u0130sko\u00e7ya’n\u0131n dini yap\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Bilhassa Mary, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Protestan olan bir b\u00f6lgede Katolik dini inanc\u0131yla ilgili g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. H\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n kararlar\u0131 ve fermanlar\u0131, Kraliyet ve Kilise aras\u0131ndaki ili\u015fki \u00fczerinde geni\u015f kapsaml\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furdu ve m\u00fcteakip dini d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn gidi\u015fat\u0131n\u0131 belirledi. Hanedan siyaseti ve kraliyet yetkisinin olu\u015fturdu\u011fu dinamikler, \u0130sko\u00e7 Reformu’na yol a\u00e7an olaylar\u0131n bi\u00e7imlenmesinde etkili olmu\u015ftur. Hakimiyet m\u00fccadelesi, Kilise \u00fczerinde g\u00fc\u00e7 kurma giri\u015fimleri ve h\u00fck\u00fcmdarlar ile dan\u0131\u015fmanlar\u0131n\u0131n kararlar\u0131, \u0130sko\u00e7 tarihinin bu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc d\u00f6neminin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Be\u015finci James ve Mary d\u00f6nemlerinde siyasi ve dini g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki etkile\u015fim, Protestanl\u0131\u011f\u0131n \u0130sko\u00e7ya’da bask\u0131n dini g\u00fc\u00e7 olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Be\u015finci sebep, belki de en \u00f6nemli sebeplerden birisidir. Matbaan\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 Avrupa\u2019da b\u00fcy\u00fck yank\u0131 uyand\u0131rd\u0131. Luther\u2019in Reformasyonundan sonra Avrupa\u2019n\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda Kutsal Yaz\u0131lar\u0131n terc\u00fcme edilip edilemeyece\u011fi tart\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f, Luther\u2019in Kutsal Kitap\u2019\u0131 Almancaya terc\u00fcme etmesiyle Avrupa \u00e7alkaland\u0131. Bu \u00e7alkant\u0131 \u0130sko\u00e7ya\u2019y\u0131 da vurdu ve insanlar Kutsal Kitap\u2019\u0131 kendi lisanlar\u0131nda okumak ve yorumlamak istiyorlard\u0131. Kutsal Yaz\u0131lara a\u00e7 olan bir toplum, onlara ula\u015fmak i\u00e7in sab\u0131rs\u0131zlan\u0131yordu. \u00d6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Johannes Gutenberg’in yapt\u0131\u011f\u0131 matbaan\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, bilginin yay\u0131lmas\u0131nda devrim yaratt\u0131. Kitaplar, bro\u015f\u00fcrler ve bildiriler de dahil olmak \u00fczere bas\u0131l\u0131 materyaller daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir verimlilikle \u00fcretilebildi. Bu teknolojik s\u0131\u00e7raman\u0131n fikirlerin yay\u0131lmas\u0131 \u00fczerinde derin etkileri oldu ve fikirlerin daha geni\u015f bir kitleye ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Reformasyon ba\u011flam\u0131nda matbaa, Protestan \u00f6\u011fretilerini yaymak ve Katolik Kilisesi’nin geleneksel otoritesine meydan okumak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ara\u00e7 haline geldi. Kutsal metinlerin terc\u00fcme edilmesi ve matbaan\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 \u0130sko\u00e7 Reformu’nu ileriye ta\u015f\u0131yan d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc g\u00fc\u00e7lerdi. Bu geli\u015fmeler linguistik bariyerleri y\u0131km\u0131\u015f, reformcular\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f, teolojik tart\u0131\u015fmalar\u0131 kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve dini bilgiye eri\u015fimi daha \u015feffaf hale getirmi\u015ftir. Dil ve teknolojinin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fimi, bu \u00e7alkant\u0131l\u0131 d\u00f6nemde \u0130sko\u00e7ya’n\u0131n dini ve k\u00fclt\u00fcrel manzaras\u0131n\u0131n \u015fekillenmesinde etkili olmu\u015f ve ulusun tarihinde kal\u0131c\u0131 bir iz b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u00d6zetle, \u0130sko\u00e7 Reformasyonu Tanr\u0131\u2019n\u0131n her ulusta i\u015fledi\u011fi gibi birka\u00e7 yolla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Tanr\u0131 insanlar\u0131n ruhlar\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irmi\u015f, \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri bunlar i\u00e7in kullanm\u0131\u015f ve \u00fcstelik yaln\u0131zca birka\u00e7 insan\u0131n de\u011fil, fakat koca bir \u00fclkenin i\u00e7 ve d\u0131\u015f siyasetini etkileyerek Reformasyon i\u00e7in zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130sko\u00e7 Reformasyonu hem dini hem de siyasi a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck bir etkiye sahipti. Bunun yan\u0131 s\u0131ra \u0130sko\u00e7ya\u2019n\u0131n Reformasyonu desteklemesi ve kiliseyi reforme edecek \u00f6nemli ad\u0131m\u0131n\u0131n da ba\u015fl\u0131ca sebepleri vard\u0131r. Ku\u015fkusuz \u00f6ncelikli sebep, \u0130sko\u00e7ya\u2019n\u0131n Rabbin eliyle buna te\u015fvik edilmesi ve \u00f6nemli baz\u0131 kimseleri bu hususta harekete ge\u00e7irmesiydi. Tanr\u0131 nas\u0131l Almanya\u2019da Luther vas\u0131tas\u0131yla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ysa, \u0130sko\u00e7ya\u2019da da ba\u015fta Knox …<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1484,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[64],"tags":[188,189,190,46,89,87],"class_list":["post-1483","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarih","tag-iskoc","tag-iskocya","tag-katolik","tag-protestan","tag-reformasyon","tag-tarih"],"yoast_head":"\n